Partusassistentie: hulp tijdens de bevalling

Kraamzorg begint niet altijd pas als je baby er is. Beval je thuis onder begeleiding van je verloskundige, dan staat de kraamverzorgende vaak al naast je bed tijdens de laatste fase van de bevalling. Dat heet partusassistentie. Een moeilijk woord voor iets heel praktisch: een extra paar handen voor jou, je partner en de verloskundige.

In dit artikel lees je wat partusassistentie is, wanneer de kraamverzorgende komt, wat ze precies doet, hoe het zit met de uren en kosten en wat je kunt verwachten als je poliklinisch bevalt. Wat de kraamverzorgende daarna in de kraamweek doet, lees je in Wat doet kraamzorg? Zo gaat de kraamweek.

Wat is partusassistentie?

Partus is het medische woord voor bevalling. Partusassistentie is dus letterlijk: assistentie bij de bevalling. Volgens Zorginstituut Nederland bestaat kraamzorg uit twee delen. Tijdens de bevalling ondersteunt de kraamverzorgende de verloskundige en begeleidt ze jou en je partner. Na de bevalling verzorgt ze jou en je baby in het kraambed. Dat eerste deel is de partusassistentie.

De kraamverzorgende neemt de bevalling niet over. De verloskundige blijft verantwoordelijk voor de medische kant. De kraamverzorgende zorgt dat de verloskundige zich daarop kan richten. Zij regelt de omgeving, steunt jou en helpt waar dat nodig is.

Partusassistentie hoort bij de kraamzorg uit de basisverzekering. Je regelt het dus niet apart: het zit bij de kraamzorg die je bij je kraamzorgbureau hebt aangevraagd.

Wanneer krijg je partusassistentie?

Partusassistentie is bedoeld voor een bevalling in de eerste lijn, dus onder begeleiding van een verloskundige (of verloskundig actieve huisarts). Het Landelijk Indicatieprotocol Kraamzorg (LIP) noemt als doelgroep vrouwen die thuis willen bevallen en bij wie de verloskundige geen belemmeringen ziet. Met "thuis" bedoelt het protocol je eigen huis of een vergelijkbare plek waar je kunt bevallen.

Beval je in het ziekenhuis onder leiding van een gynaecoloog, bijvoorbeeld omdat er een medische reden is? Dan zorgt het team van het ziekenhuis voor je tijdens de bevalling. De kraamzorg begint dan op het moment dat je thuiskomt. Na een keizersnede gaat het net zo; dat lees je in Kraamzorg na een keizersnede.

En bij een poliklinische bevalling?

Een poliklinische bevalling is een bevalling in het ziekenhuis of een geboortecentrum, maar onder begeleiding van je eigen verloskundige. Vaak ga je een paar uur na de geboorte weer naar huis. Of er dan ook een kraamverzorgende bij is, verschilt per regio, per ziekenhuis en per kraamzorgbureau.

In veel regio's werken kraamzorgorganisaties samen in een zogeheten partuspoule: een gezamenlijk team van kraamverzorgenden dat dag en nacht klaarstaat voor bevallingen. Bij sommige bureaus gaat de kraamverzorgende na een poliklinische bevalling direct met je mee naar huis om de kraamzorg op te starten. Elders komt de kraamverzorgende pas als je thuis bent.

Twijfel je? Vraag het tijdens de intake. Op KiesKraamzorg zie je per bureau welke diensten het zelf noemt. Bby Zorg Kraamzorg in Nootdorp en PKZ Kraamzorg in Zoetermeer noemen bijvoorbeeld assistentie bij poliklinische bevallingen. Controleer altijd bij het bureau zelf of dat ook geldt voor het ziekenhuis waar jij wilt bevallen.

Wanneer komt de kraamverzorgende?

Je belt bij de start van de bevalling eerst je verloskundige, niet het kraamzorgbureau (tenzij je bureau vraagt om een eerste melding). De verloskundige komt bij je kijken en beoordeelt hoe de bevalling vordert. Zij bepaalt wanneer de kraamverzorgende moet komen en roept haar op, of laat haar oproepen via het bureau.

Volgens het LIP is het de bedoeling dat de kraamverzorgende er is in de laatste fase van de ontsluiting, vóór je begint met actief persen. Na de oproep moet ze binnen 1 uur op het adres van de bevalling zijn.

Een bevalling laat zich niet plannen. Gaat het sneller dan verwacht, dan kan het gebeuren dat de verloskundige al bij de geboorte is voordat de kraamverzorgende aanbelt. Dat is niet erg: de verloskundige weet wat ze moet doen en de kraamverzorgende sluit aan zodra ze er is.

Komt je eigen kraamverzorgende?

Niet altijd. Bevallingen gebeuren ook 's nachts en in het weekend. Veel bureaus werken daarom met een bereikbaarheidsdienst of partuspoule. De kraamverzorgende bij je bevalling kan dus iemand anders zijn dan degene die je in de kraamweek verzorgt, soms zelfs van een andere organisatie. Er hoort dan een goede overdracht te zijn. Vind je dit belangrijk? Vraag bij het kiezen van een kraamzorgbureau hoe het bureau dit regelt.

Wat doet de kraamverzorgende tijdens de bevalling?

Het LIP beschrijft de taken per fase van de bevalling. In gewone woorden komt het hierop neer.

In de laatste fase van de ontsluiting

• De kraamkamer klaarmaken: temperatuur, licht, hygiëne en het bed.
• De babykamer of babyplek in orde brengen, inclusief een veilig babybedje.
• Spullen klaarleggen voor de geboorte en de eerste verzorging van je baby, zoals de spullen uit je kraampakket.
• Jou helpen bij het opvangen van de weeën, bijvoorbeeld met houdingen en ademhaling.
• Afstemmen met de verloskundige over jouw situatie en het beleid.

Tijdens het persen en de geboorte

• Jou ondersteunen en verzorgen.
• De verloskundige assisteren.

Ook je partner krijgt aandacht. De kraamverzorgende kan uitleggen wat er gebeurt en je partner een rol geven, zodat jullie dit moment samen beleven.

Na de geboorte

• De verloskundige assisteren bij de geboorte van de placenta en eventueel bij het hechten.
• Jou verzorgen en controleren, bijvoorbeeld hoe je je voelt, of de baarmoeder goed samentrekt en of je kunt plassen. Ze helpt je ook met wassen of douchen.
• Je baby verzorgen en controleren: temperatuur, hoe alert je baby is en of de zuigreflex goed is.
• Je helpen met de eerste voeding: aanleggen bij borstvoeding of uitleg over flesvoeding.
• De kamer opruimen, de eerste was doen en de badkamer schoonmaken.
• Alles noteren in het kraamdossier en de gegevens van de bevalling doorgeven aan het bureau.

Hoelang blijft de kraamverzorgende na de bevalling?

De partusassistentie eindigt volgens het LIP 2 uur na de geboorte van de placenta, en pas als jij en je baby gecontroleerd en verzorgd zijn. Wat er daarna gebeurt, hangt af van het tijdstip.

• Overdag (binnen de gewone werktijden van het bureau, volgens het LIP minimaal tussen 8.30 en 17.00 uur) gaat de partusassistentie meteen over in de gewone kraamzorg. De kraamverzorgende blijft dus gewoon.
• 's Avonds of 's nachts rondt ze de partusassistentie af en vertrekt ze. De volgende dag begint de kraamzorg in het kraambed.

Verwacht de verloskundige na die 2 uur nog complicaties, dan kan de partusassistentie 's avonds en 's nachts worden verlengd. De kraamverzorgende blijft dan langer bij je.

Partusassistentie en je uren kraamzorg

Hoeveel uur kraamzorg je krijgt, wordt bepaald met het LIP. Hoe dat werkt, lees je in Hoeveel uur kraamzorg? LIP-indicatie. Voor partusassistentie geldt een aparte regel:

• Het wettelijke minimum van 24 uur kraamzorg is exclusief partusassistentie. Die uren gaan dus niet van je minimum af.
• Het maximum van 80 uur (verdeeld over 10 dagen) is inclusief partusassistentie.

Het bureau declareert de werkelijk geleverde uren partusassistentie bij je zorgverzekeraar. Voor de begroting rekenen bureaus volgens het LIP met gemiddeld 4 uur per bevalling, maar in de praktijk kan het korter of langer zijn. Dat hangt bijvoorbeeld af van hoe snel de bevalling gaat, of er complicaties zijn en of er thuis genoeg hulp is.

Wat kost partusassistentie?

Partusassistentie wordt vergoed uit de basisverzekering. Je betaalt er geen eigen bijdrage voor, zo staat op de site van Zorginstituut Nederland. Het eigen risico geldt ook niet voor kraamzorg.

Voor de kraamzorg na de bevalling betaal je in 2026 wel een eigen bijdrage van € 5,70 per uur als je die thuis krijgt. Beval je poliklinisch zonder medische reden, dan kunnen er ook kosten voor het ziekenhuis of geboortecentrum zijn. Een overzicht van alle bedragen vind je in Kosten kraamzorg 2026: eigen bijdrage.

Zo bereid je je voor op een thuisbevalling

Een goede voorbereiding maakt het werk van de verloskundige en de kraamverzorgende makkelijker. En het geeft jou rust.

• Bespreek de bevalling bij de intake. Vraag hoe het bureau partusassistentie regelt, ook 's nachts, en of er een partuspoule is.
• Sla de juiste nummers op. Zet het nummer van je verloskundige en het bevallingsnummer van je kraamzorgbureau in je telefoon en hang ze op een zichtbare plek.
• Zorg dat je huis goed te vinden is. Een duidelijk huisnummer en een lamp aan bij de deur helpen, zeker 's nachts.
• Regel parkeren. Woon je in een wijk met betaald parkeren of vergunningen, vraag dan bij je gemeente wat er mogelijk is voor de verloskundige en kraamverzorgende.
• Zet de spullen klaar. Leg je kraampakket, handdoeken en babykleertjes bij elkaar en zet het bed op tijd op de hoogte die je bureau adviseert.
• Maak afspraken over oudere kinderen. Wie past op als de bevalling begint?

Heb je nog geen kraamzorgbureau? Begin daar dan zo vroeg mogelijk mee. Op kraamzorg zoeken vergelijk je bureaus bij jou in de buurt, of kijk per stad, bijvoorbeeld in Rotterdam, Den Haag, Zoetermeer of Haarlem.

Veelgestelde vragen

Wat betekent partusassistentie?

Partusassistentie betekent assistentie bij de bevalling. Een kraamverzorgende ondersteunt de verloskundige en begeleidt jou en je partner tijdens de laatste fase van de bevalling, tot 2 uur na de geboorte van de placenta.

Moet ik zelf het kraamzorgbureau bellen als de bevalling begint?

Meestal niet voor de partusassistentie. Je belt eerst je verloskundige. Zij beslist wanneer de kraamverzorgende moet komen en roept haar op. Sommige bureaus vragen wel om een eerste melding als de weeën beginnen. Vraag dit na bij de intake.

Betaal ik een eigen bijdrage voor partusassistentie?

Nee. Volgens Zorginstituut Nederland betaal je voor partusassistentie geen eigen bijdrage. Voor de kraamzorg na de bevalling betaal je in 2026 wel € 5,70 per uur als je die thuis krijgt.

Is de kraamverzorgende ook bij een bevalling in het ziekenhuis?

Bij een poliklinische bevalling met je eigen verloskundige kan dat, maar het verschilt per regio, ziekenhuis en bureau. Beval je onder leiding van de gynaecoloog, dan zorgt het ziekenhuis voor je en begint de kraamzorg als je thuis bent.

Gaan de uren partusassistentie af van mijn kraamzorguren?

Ze tellen niet mee voor het wettelijke minimum van 24 uur. Wel vallen ze binnen het maximum van 80 uur. Voor de meeste gezinnen betekent dat: je kraamzorguren in de kraamweek blijven gewoon staan.